Blog45

Ses Sağlığı ve Sesi Koruma Yolları

Oyunculuk veya seslendirme (dublaj) gibi sesinizin ön planda olduğu bir meslekle ilgileniyorsanız, kariyerinizi başarıyla devam ettirebilmek için ses sağlığınıza dikkat etmelisiniz. Öncelikle ses nasıl oluşur, belli başlı ses bozuklukları nelerdir kısaca değinelim. Ardından sesinizi korumanız için neler yapmanız gerekiyor birlikte bakalım.

Ses, 3 aşamada oluşur. Solunum aşaması, ses tellerinin titreşim aşaması ve  her insana özgü olan ses tonunun oluşum aşaması. Sesimizin çıkmasını sağlayan ses telleri de birer kas yapısıdır. Bu kas yapısında yer alan kıkırdak ve sinirler ses tellerini uyarır. Nefes alırken açılır ve akciğerlerden geri gelen hava, iki ses teli arasından geçerken titreşime neden olur. Bu titreşim sonucunda da ses oluşur. Kısaca ses sistemimiz; akciğerler, nefes borusu, gırtlak, burun ve ağızdan meydana gelir.

Sağlıklı bir sesin oluşması için ses sisteminde yer alan tüm bu organların da sağlıklı olması gerekir. Soğuk algınlığı, larenjit veya astım gibi geçici rahatsızlıklar ses kısılmasına neden olabilir. Eğer bu rahatsızlıklar dışında, bir haftayı aşan bir süre boyunca ses kısıklığı, seste değişiklik ya da gırtlakta rahatsızlık hissi yaşarsanız, vakit kaybetmeden bir Kulak-Burun-Boğaz Hekimine görünmeniz doğru olacaktır. Yaşadığınız ses bozukluğunun nedeni; ses teli nodülleri, polip, ödem vb. rahatsızlıklar olabilir. Bu belli başlı ses bozukluklarına kısaca değinecek olursak; Nodüller iyi huylu şişliklerdir. Sesin uzun süre yanlış kullanımı ses telleri üzerinde şişlikler oluşturur. Genelde ses tellerinin gırtlağa yakın olan ön tarafında meydana gelir. Tedavi edilmeden şiş haldeyken zorlanmaya devam edilmesi, bu şişliklerin nasıra dönüşmesine neden olur. Başlangıç aşamasındaysa ses terapisi yardımıyla bu şişlikler küçültülür, hatta yok edilebilir. Nodüller nasırlaşmış ise, cerrahi müdahaleye gerek duyulur. Polip, nodülün biraz daha ilerlemiş hali olan, içi sıvı dolu oluşumlardır. Cerrahi müdahale gerekebilir. Hem nodüllerin hem de poliplerin cerrahi tedavisi öncesi ve sonrası ses terapisti ile çalışılmalıdır. Ameliyat sonrası belirtilen sürece konuşulmamalı, ses dinlendirilmelidir. Ödemler ise; reflü ve sinüzit gibi rahatsızlıkların oluşturduğu geniz akıntısından veya sigara ve alkol kullanımından oluşan şişliklerdir. Bu gibi durumlarda ses dinlendirilmelidir.

  • Hangi meslekle ilgileniyorsanız ilgilenin, performansınız öncesi ses ısındırma çalışmaları yapmak, sesinizi sağlıklı bir şekilde kullanabilmeniz için çok önemlidir.
  • Ses telleriniz konuşurken sürekli bir titreşim halindedir. Yeterli miktarda su içmezseniz bu durum, ses tellerinizin tahriş olmalarına sebep olabilir. Boğazınızın tahriş olmasını önlemek için günde 8 ila 10 bardak arası su için. Bu sayede, ses telleriniz için ideal olan nem tabakasını koruyabilirsiniz. Kısaca su, ses tellerinin ihtiyacı olan nemlendirmeyi sağlar.
  • Kafeinli (çay, kahve) ve asitli (kola) içeceklerin içimi, ses telleri üzerinde sıvı bir tabakanın birikmesine neden olur. Bu salgıdan rahatsız olduğunuzda, boğazınızı öksürür gibi temizleme ihtiyacı duyarsınız. Bu hareket ses tellerinizi tahriş eder. Boğazınızı temizleme ihtiyacı hissettiğinizde, hızla burnunuzu çekip yutkunun. Bu hareket, ses telleri üzerinde biriken salgılardan arınmanızı sağlar.
  • Çok sıcak ya da çok soğuk bir şekilde içecekleri içmeyin. Sıcak içecekler damarları genişletir, tam aksine soğuk içecekler de damarları daraltır. Ses telleri soluk borusunda olsa da, yemek borusunda meydana gelen bu daralma ve genişleme ses tellerini de etkiler. Oda sıcaklığındaki içecekleri içmeniz doğru olacaktır.
  • Sigara dumanı, direkt soluk borusundan akciğerlere iner. Bu, akciğerlerin solunum kapasitesini azaltır. Aynı zamanda ses telleri yüksek oranda sıcaklığa maruz kalır. Dudaktan başlayarak bütün ses yollarını kurutur. Nikotin ve diğer kimyasal maddeler de ses tellerine yapışır. Tüm bunlar, ses tellerinin tahriş olmasına neden olur. Oyunculuk veya seslendirme ile ilgileniyorsanız sigara içmemeye, en azından mesleğinizle ilgili bir çalışma yapacağınız zamanlarda kullanmamaya özen gösterin. Sigara dumanı pasif içicileri de etkilemektedir. Sigara dumanının olduğu bir ortamda bulunmak zorundaysanız, bol bol su için. Su içmek ağzınızı ve boğazınızı nemlendirecektir. Bu şekilde, belli bir oranda sigara dumanının kurutucu etkisinden korunursunuz.
  • Alerji ilaçları, grip ilaçları ve antibiyotik gibi bazı ilaçların içeriğinde yer alan maddeler, tükürük salgısını azaltarak boğazı kurutur. Ses tellerinin ihtiyacı olan nemli tabakayı yok eder. Bu ilaçları kullanırken yanında bol sıvı tüketin.
  • Özellikle alerjik astımınız varsa, bulunduğunuz ortamın neminin uygun olmasına dikkat edin. Aşırı kuruluk ses tellerinde tahrişe ve şişmeye neden olur. Evinizin havasını buhar cihazıyla nemlendirebilirsiniz.
  • Uykunuza dikkat etmelisiniz. Uykusuzluk ses tellerini zorlar. Ses tellerinizi rahatlatmak ve günün yorgunluğunu atmak için en az sekiz saat uyumalısınız.
  • Gıdanıza dikkat edin. Yağlı yiyecekler ve asitli içeceklerden uzak durun. Çok acı, ekşi, aşırı baharatlı yiyecekler ve çay, kahve, kola, alkol vb. içecekleri tüketmeyin. Portakal, greyfurt gibi turunçgilleri ölçülü tüketin. Yatmadan üç saat önce gıda alımını durdurun. Tüm bunlar reflüye neden olabilir. Reflü / mideden boğaza asit kaçması, ses tellerini tahriş eder. Yüksek yastıkta yatmanız sizi rahatlatacaktır.
  • Lombard etkisi, gürültülü ortamlarda konuşurken sesin şiddetinin arttırılması eğilimidir. Gürültülü ortamlarda uzun süre bağırarak konuşmak, boğazda ağrıya ve ses kısıklığına neden olur. Çok uzun süre konuşmaktan kaçının. Ses kısıklığınız olduğunda sesinizi dinlendirin.
  • Oyuncu ya da seslendirmen olarak farklı karakterlere ait sesler kullanmanız gerekebilir. Sese uygun olmayan tonlarda sesinizi ısıtmadan konuşmak sesinizi yorar, tahriş eder ve bir süre sonra performansınızın düşmesine neden olur. Günlük konuşma ses tonunuzu da kalınlaştırma ve inceltmeleri fazla yapmadan ayarlayın. Ne çok kalın, ne çok ince orta ses aralığında konuşmaya kendinizi alıştırın. Sesinizi korumak amacıyla uzun süre fısıldayarak konuşmak da sesi yorar. Sesinizin yüksekliği, hemen karşınızda biri varmış gibi olmalıdır.
  • Sabah kalktığınızda hemen konuşmaya başlamayın. Gece boyunca ağzınızın kuruması ve boğazınızda sıvı birikmesi sonucu sesiniz çatallı olabilir. Oda sıcaklığında bir bardak su içmek iyi gelecektir. Bu şekilde boğazınızda biriken tüm sıvılardan kurtulursunuz.
  • Konuşurken nefesinizi ayarlamayı öğrenin. Konuşma sırasında bir nefeste gerektiğinden fazla kelime söylemeye çalışmak zararlıdır. Konuşma sırasında cümleleri bölmeye ve yazılı metinleri okurken virgüllerde yeni bir nefes almaya özen gösterin. Unutmayın ki, güzel ve doğal bir ses için ses tellerinin titreşmesi; güçlü ve doğru bir solunumla olur.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dökümanları

İlgili Gönderiler

Yorum yaz